ΑΡΧΟΝΤΙΚΗ, ΜΥΡΟΒΟΛΟΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΗΦΑΝΗ


To νησί της Χίου είναι το 5ο μεγαλύτερο της Ελλάδας, στο ανατολικό Αιγαίο, λίγα μίλια από τις ακτές της Τουρκίας και τα χαμηλά βουνά της Ανατολής . Περιηγητές και συγγραφείς από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα μιλούν για το νησί της μαστίχας, πλέκοντας το εγκώμιο στο φιλόξενο λαό του.

Είναι η Χίος το καλοκρυμμένο μυστικό στην καρδιά του Αιγαίου. Είναι το νησί του Ομήρου, της Ιωνίας, του Βυζαντίου και της Γενοβέζικης αρχοντιάς, η πατρίδα του Αδαμάντιου Κοραή και του Κωνσταντίνου Κανάρη. Ένα σταυροδρόμι μεγάλων πολιτισμών, που το ζήλεψαν οι αρχαίοι κυρίαρχοι, το αγάπησαν οι Γενουάτες και οι Ευρωπαίοι και του χαριστήκαν στην αρχή ακόμα και οι Οθωμανοί.

Είναι το μυροβόλο νησί της μαστίχας, των γιασεμιών και των μεθυστικών αρωμάτων του κάμπου και το αρχοντονήσι με τα πέτρινα μέγαρα, τις βοτσαλωτές αυλές και τα μοναδικά μεσαιωνικά χωριά. Είναι ένας τόπος που υπερηφανεύεται για τη ναυτική του παράδοση.

Με την εκπληκτική ακτογραμμή του με 91 χαρτογραφημένες παραλίες και τα μοναστηριακά μνημεία από τα πρωτοχριστιανικά χρόνια έως σήμερα , όσο κι αν ζήσει ο επισκέπτης τη Χίο μένει πάντα κάποιο κομμάτι φυλαγμένο ώσπου να την ξαναδεί.

ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ

ΤΑ ΜΑΣΤΙΧΟΧΩΡΙΑ

Καστροχώρια με στενά δαιδαλώδη εσωτερικά σοκάκια, βυζαντινές εκκλησίες, παρθένες παραλίες και τη λεπτή ευωδιά της μαστίχας. Τα μαστιχοχώρια γίνονται αφορμή για μία εμπειρία που σας μείνει αξέχαστη, με διάχυτη την αίσθηση του μεσαιωνικού παρελθόντος τους.

Εδώ ευδοκιμεί η μαστίχα που παράγεται από το μαστιχοφόρο σχίνο, θαμνώδες δέντρο που καλλιεργείται μόνο στο νότιο τμήμα του νησιού, από την αρχαιότητα έως σήμερα και κάνει το νησί γνωστό σε όλο τον κόσμο. Τα πιο σημαντικά και καλοδιατηρημένα από αυτά είναι:

Τα Μεστά - το πιο καλοδιατηρημένο μεσαιωνικό χωριό με την εντυπωσιακή οχυρωματική αρχιτεκτονική και την εκκλησία του παλιού Ταξιάρχη( 14ος αιώνας). Η βόλτα στα στενά σοκάκια του χωριού, κάτω από τις καμάρες που σχηματίζουν τα μπαλκόνια των αναπαλαιωμένων πέτρινων σπιτιών, μεταφέρει τον επισκέπτη σε μία άλλη εποχή, γεμάτη μυστικά και γοητεία.

Το Πυργί - γνωστό και ως ζωγραφιστό χωριό, το πιο ενδιαφέρον από πλευράς λαογραφίας και ανωνύμου αρχιτεκτονικής. Εντύπωση προκαλούν τα πυργούσικα σπίτια με τα «Ξυστά», τύπο διακόσμησης της πρόσοψης με εναλλαγή του άσπρου και μαύρου.

Τα Αρμόλια - οικισμός με παράδοση στην κεραμοπλαστική, καθώς οι κάτοικοι του χωριού είναι δεξιοτέχνες στην κατασκευή και κόσμηση πήλινων αντικειμένων. Στην εκκλησία της Παναγίας, που είναι ενωμένη με την κεντρική εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, θα βρείτε ένα από τα ωραιότερα τέμπλα του νησιού ( 1.744 μ.Χ.)

Επίσης η Καλαμωτή, τα Νένητα, οι Ολύμποι, η Βέσσα, τα Πατρικά, το Βουνό και η Κοινή είναι μερικοί από τους πιο σημαντικούς μεσαιωνικούς οικισμούς στην Ελλάδα. Μην παραλείψετε να επισκεφθείτε το σπηλαίο των Ολύμπων, με ένα πλούσιο και εντυπωσιακό σταλακτιτικό και σταλαγμιτικό διάκοσμο, που το κατατάσσει στα πιο αξιόλογα και όμορφα σπήλαια της Ελλάδας.

Mesta Chios Greece

ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΚΑΙ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΣΥΓΓΡΟΤΗΜΑΤΑ

Μία επίσκεψη στη Χίο μπορεί να είναι και ένα προσκύνημα στα μοναστήρια και τις εκκλησίες που στολίζουν το νησί κάτω από το λαμπρό φως της Ιωνίας. H Χίος δεν είναι μόνο το νησί των λεμονανθών και της μαστίχας. Είναι τόπος ιερός και αγιασμένος από τη ζωή και τα θαύματα 22 τοπικών Αγίων. Μερικά από τα πιο σημαντικά που αξίζει να επισκεφθείτε είναι:

Η Νέα Μονή - το σπουδαιότερο βυζαντινό μνημείο του νησιού, υπό την προστασία της παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, με τα εντυπωσιακά ψηφιδωτά του ( 11ος αιώνας μ.Χ).Σύμφωνα με τη μοναστηριακή παράδοση, ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ο Μονομάχος χρηματοδότησε την κατασκευή της Μονής ύστερα από την εύρεση της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας από τους τρεις Χιώτες μοναχούς Νικήτα, Ιωάννη και Ιωσήφ σε μία μυρτιά στην τωρινή τοποθεσία του μοναστηριού.

Nea Moni Monastery in Chios

Για πολλούς αιώνες αποτέλεσε το θρησκευτικό και οικονομικό κέντρο της Χίου, ενώ η παρακμή αρχίζει το 19ο αιώνα με οικονομικές δυσχέρειες στην αρχή και με τη σφαγή του 1822 αργότερα. Τα ψηφιδωτά της Νέας Μονής κατατάσσονται ανάμεσα στα πιο σημαντικά δημιουργήματα της βυζαντινής τέχνης, χάρη στην εξαιρετική ποιότητά τους και το γεγονός ότι αποτελούν έργα καλλιτεχνών που συνδέονταν με τα μεγαλύτερα εργαστήρια της Κωνσταντινούπολης.

Το Ιερό προσκύνημα της Αγίας Μαρκέλλας - απέχει 6 χιλιόμετρα από τη Βολισσό και βρίσκεται - στον τόπο, όπου σύμφωνα με την παράδοση μαρτύρησε η Αγία γύρω στο 1.500 μ.Χ. .Το σημείο εκείνο που καθαγιάσθηκε από την αιμόφυρτη κεφαλή της Αγίας, συχνά μετατρέπεται σε θαυματουργική πηγή με ιαματικό νερό. Η Αγία Μαρκέλλα θεωρείται προστάτιδα του νησιού, ενώ στις 22 Ιουλίου, όταν γιορτάζεται η χάρη της , είναι ημέρα επίσημης αργίας για το νησί και χιλιάδες προσκυνητές καταφθάνουν από όλη την Ελλάδα.

O Άγιος Γεώργιος - στο κάστρο της Χίου, αρχικά βυζαντινός ναός που μετατράπηκε σε καθολική εκκλησία και στη συνέχεια σε τα τζαμί. Από το 1912 λειτουργεί ως ορθόδοξος Ναός στον οποίο φυλάσσονται αξιόλογα κειμήλια από μικρασιάτες πρόσφυγες.

Η Παναγία Κρήνα - ένας εκπληκτικής ζωγραφικής διακόσμησης βυζαντινός ναός του 13ου αιώνα στο χωριό των Βαβύλων.

Η Μονή Μουνδών - κοντά στα Διευχά, ένα βυζαντινό μοναστηριακό συγκρότημα , ίσως το σημαντικότερο μετά τη Νέα Μονή, αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, με πολύ ενδιαφέρουσα εικονογραφία. Στο Ναό της Μονής, μπορείτε να δείτε σε άριστη κατάσταση τοιχογραφίες του 1730 με λαϊκό εκφραστικό ύφος και τολμηρή πολυμορφία.

Η Παναγία η Αγιογαλούσαινα - μία βυζαντινή εκκλησία χτισμένη στην είσοδο του σπηλαίου του Αγίου Γάλακτος, με ψηφιδωτά του 15ου αιώνα και το αξιόλογο ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1721.

Μεταξύ των υπολοίπων, ξεχωρίζουν επίσης οι Άγιοι Απόστολοι ( Πυργί) με τα ωραία ψηφιδωτά του 13ου αιώνα, η Παναγία η Σικελιά ( Έξω Διδύμα) με το περίφημο ξυλόγλυπτο τέμπλο, ο παλαιός Ταξιάρχης στα Μεστά, ο Άγιος Μηνάς ( Νεχώρι),μοναστήρι συνδεδεμένο με τη σφαγή του 1822, η Ι. Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών στα Νένητα και η Ιερά Σκήτη των Αγίων Πατέρων ( κοντά στη Νέα Μονή), χτισμένη μέσα σε σπηλιά και αφιερωμένη στους ιδρυτές της Νέας Μονής.

ΚΑΜΠΟΣ

Ο Κάμπος, μία από τις πιο όμορφες περιοχές της Χίου, συνιστά ένα μοναδικό οικιστικό σύνολο, που ελάχιστα θυμίζει τα άλλα νησιά του Αιγαίου και σας περιμένει να τον ζήσετε με όλες τις αισθήσεις. Εδώ συνδυάζεται αρμονικά το εξαιρετικό φυσικό τοπίο με τα ιδιαίτερα τοπικά αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά. Ανάμεσα στα περιβόλια με τα μυρωδάτα εσπεριδοειδή ξεπροβάλουν αρχοντικά με ψηλούς τοίχους –από την τοπική θυμιανιούσικη κόκκινη πέτρα- , βοτσαλωτές αυλές και μαγγανοπήγαδα. Στον Κάμπο θα πάρετε μία ιδέα από το ένδοξο παρελθόν του νησιού , που περιγράφουν οι ξένοι περιηγητές του 16ου και 17ου αιώνα. Κτίσματα των γενουατών αρχόντων, βυζαντινών τιτλούχων και ντόπιων πλουσίων εμπόρων στην περίοδο περίπου 5 αιώνων έως το 1822, στολίζουν ακόμα και σήμερα το νησί. Στην περιοχή υπάρχουν 38 βυζαντινές εκκλησίες και 64 αρχοντικά που έχουν κυρηχθεί διατηρητέα από το υπουργείο πολιτισμού.

ΠΑΡΑΛΙΕΣ

H Χίος διαθέτει 91 παραλίες, που καλύπτουν κάθε προτίμηση, με μία ακτογραμμή σπαρμένη από όρμους και κολπίσκους.

Beaches in Chios

Για οργανωμένες παραλίες βραβευμένες με γαλάζια σημαία, επισκεφθείτε την παραλία της Αγίας Φωτεινής με τα βότσαλα στην ακτή και τον αμμώδη βυθό της και τον Καρφά, την πιο κοσμοπολίτικη παραλία του νησιού με την ψιλή χρυσαφένια άμμο. Αυτή όμως που είναι φημισμένη στο νησί και όχι άδικα είναι τα Μαύρα Βόλια, με τα κρυστάλλινα πεντακάθαρα νερά κοντά στον παραθαλάσσιο οικισμό του Εμπορειού.

Beaches in Chios

Η παραλία αυτή είναι μοναδική, χάρη στα ολόμαυρα βότσαλα που προσδίδουν στη θάλασσα βαθύ σκούρο χρώμα, προερχόμενα από την έκρηξη ενός ηφαιστείου στην περιοχή. Στη Βόρεια Χίο, στην περιοχή των Καραδμύλων, υπάρχει επίσης ο Γιόσωνας και ο Ναγός, δύο ακτές που χαρακτηρίζονται από το ολόλευκό τους βότσαλο, συνδυάζοντας αρμονικά το υγρό στοιχείο με την πλούσια βλάστηση.

Άλλες αξιόλογες και κοσμοπολίτικες παραλίες του νησιού είναι ο Μέγας Λιμιώνας, η Κώμη , τα Βρουλίδια, η παραλία του Λιθίου, η παραλία των Γλάρων και ο όρμος του Λω στο Βροντάδο.

Πιο ήσυχες παραλίες, αλλά εξίσου εντυπωσιακές θα συναντήσετε στη δυτική και βόρεια –βορειοδυτική πλευρά του νησιού. Μάναγρος, Μαγεμένα, Αγία Μαρκέλλα, Ναγός, Κάτω Φανά, Αγία Δύναμη, Αυλωνιά, Αποθήκα είναι μερικές από αυτές.

ΚΑΙ ΝΑ ΓΕΥΤΕΙΤΕ μεταξύ άλλων

• Το μοναδικό προϊόν της Χίου, που την κάνει φημισμένη σε όλο τον κόσμο , τη μαστίχα και τα προϊόντα στα οποία δίνει τη γεύση και τις ευργετικές ιδιότητες της.

Chios Mastic

• Τα παραδοσιακά γλυκά του κουταλιού από καρπούς εσπεριδοειδών ( μανταρίνι, πορτοκάλι, νεράτζι, ανθός τριαντάφυλλου, άνθη λεμονιάς, φιστίκι, συκαλάκι, μελιτζανάκι, κυδώνι, νερατζάκι, βύσσινο, κεράσι).

• Η περίφημη σούμα, καθώς μόνο στη Χίο δημιουργείται απόσταγμα από σύκα. Η ανάμειξή της με διάφορα φρούτα προσδιορίζει την ονομασία της, αλλά και της χαρίζει τον μοναδικό αρωματικό της χαρακτήρα.

• Το τοπικό λικέρ με γεύση μαστίχα, κανέλα, μανταρίνι, πορτοκάλι, τριαντάφυλλο, κανέλα.

• Τα τοπικά κρασιά

• • To φημισμένο τοπικό ούζο.

Enjoy Ouzo in Chios

• Τα χιώτικά παραδοσιακά γλυκά ( μασουράκια, αμυγδαλωτά κ.α.)

• Φυσικούς χυμούς από τα εσπεριδοειδή του κάμπου.

• Τα χερίσια μακαρόνια.

• Τα γαλακτοκομικά προϊόντα Χίου και κυρίως το Μαστέλο. Από το πλούσιο αγελαδινό χιώτικο γάλα, ισορροπημένο, με τις απαραίτητες πρωτεΐνες, το λίπος, τις βιταμίνες και τα άλατα, γεννήθηκε ένα προϊόν με απαλή υφή και άρωμα γάλακτος.

ΓΝΩΡΙΖΑΤΕ ΟΤΙ ...

1. Το κρασί ήταν ένα από τα πιο αξιόλογα και φημισμένα προϊόντα, που παρήγαγε η Χίος στην αρχαιότητα. Ο θεός Διόνυσος, κατά την παράδοση, έδωσε την ευλογία του στο νησί. Κατά το Χιώτη ιστορικό της αρχαιότητας Θεόπομπο, ο Οινοπίων, που θεωρήθηκε γιος του θεού, έμαθε στους Χιώτες να φυτεύουν , να καλλιεργούν αμπέλια και να παράγουν το μαύρο κρασί. Νέκταρ των θεών το αποκάλεσαν οι ποιητές, ομηρικό κρασί τον ονόμασαν οι περιηγητές και οι ταξιδιώτες που επισκέφτηκαν τη Χίο στη νεότερη εποχή. Στα ρωμαϊκά συμπόσια έγινε δεκτός παραμερίζοντας εκλεκτά ιταλικά κρασιά. Ευρεία υπήρξε η χρήση του στην Ιατρική και αναφέρεται ως αποτελεσματικό φάρμακο, στις στομαχικές παθήσεις ιδιαίτερα.

2. Γύρω στο 600 π.Χ. θεσπίστηκε στη Χίο η «Μεγάλη Ρήτρα», το καταστατικό του Χιακού Πολιτεύματος, που θεωρείται η πρώτη δημοκρατία στον κόσμο. Λέγεται πως ο Σόλωνας επισκέφθηκε τη Χίο και εμπνεύστηκε από την Μεγάλη Χιακή Ρήτρα για να διαμορφώσει τους νόμους οι οποίοι θεμελίωσαν τη Δημοκρατία της Αθήνας.

3. «Χία ζωή» είναι μια παροιμιώδης φράση των αρχαίων Ελλήνων, που την χρησιμοποιούσαν για να εκφράσουν ότι κάποιος συμπολίτη τους διάγει πολυτελή και τρυφηλό βίο.

4. Οι τεχνίτες που στόλισαν το εσωτερικό της Νέας Μονής είναι της ίδιας Σχολής με αυτούς που κόσμησαν την Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης

5. Γύρω στο 1474 φθάνει στη Χίο ο Χριστόφορος Κολόμβος. Αποβιβάζεται στη Δασκαλόπετρα και φιλοξενείται από Γενουάτη ευγενή. Πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο Κολόμβος ήρθε στο νησί για να προμηθευτεί ναυτικούς χάρτες για το μεγάλο ταξίδι του. Πιθανολογείται μάλιστα ότι διάλεξε και ως μέλη του πληρώματός του Χιώτες ναυτικούς.

6. Η Μόστρα είναι η πιο γνωστή καρναβαλική γιορτή της Χίου και αναβιώνει στα Θυμιανά κάθε Τυρινή Κυριακή. Το έθιμο έχει τις ρίζες του στον Μεσαίωνα, όταν πειρατές και κουρσάροι λεηλατούσαν τα παράλια και άρπαζαν τις σοδειές των κατοίκων. Οι νέοι χορεύουν το Ταλίμι, έναν ιδιότυπο χορό που αναπαριστά κινήσεις αντιμαχόμενων πολεμιστών κρατώντας μεγάλα σπαθιά.

7. Πάσχα στη Χίο σημαίνει Ρουκετοπόλεμος, ένα έθιμο που ξεκινά από την εποχή της Τουρκοκρατίας, "πόλεμος" ανάμεσα στην ενορία του Αγίου Μάρκου και στην ενορία της Παναγίας Ερυθιανής. Όπως λένε οι παλαιότεροι, ξεκίνησε από τα παιδιά των δύο ενοριών που έπαιζαν πετροπόλεμο με σφεντόνες.

Easter Celebrations in Chios

Στη συνέχεια άρχισαν να εμπλέκονται και οι μεγαλύτεροι με αποτέλεσμα οι σφεντόνες να αντικατασταθούν από τους «σουρυτάδες» και αργότερα από τα κανονάκια που έφερναν οι ναυτικοί από τα παροπλισμένα πλοία.

Αφού συνεχίστηκε αυτό για αρκετά χρόνια, ο πόλεμος αυτός άρχισε να παίρνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις το 1889 με τους αντιπάλους να χαλάνε τις βοτσαλωτές αυλές των εκκλησιών για να γεμίσουν με βότσαλα τα κανονάκια. Μετά την επέμβαση των Τούρκων, οι οποίοι φοβήθηκαν τη χρησιμοποίηση των κανονιών σε πιθανή εξέγερση των κατοίκων, τα κανονάκια κατασχέθηκαν και μεταφέρθηκαν στο κάστρο της Χίου.

Στη συνέχεια οι ενορίτες των δύο εκκλησιών άρχισαν να σκέφτονται έναν νέο τρόπο για να συνεχίσουν τον "πόλεμο" με κάτι εντυπωσιακό αλλά που να μην τους το απαγορεύσουν οι Τούρκοι. Η λύση δόθηκε από τους ενορίτες του Αγίου Μάρκου και τον πυροτεχνουργό Κορακάκη που είχε το εργαστήριό του στην πόλη. Τους έφτιαξε μερικές ρουκέτες τις οποίες μετέφεραν στον Βροντάδο. Ο στόχος για τους Παναγούσους είναι ο τρούλος (κουμπές) και το λιονταράκι του Αγίου Μάρκου (το έμβλημα του Αγίου Μάρκου πάνω από την πύλη του ναού) ενώ στόχος των Αγιομαρκούσων είναι το ρολόι της Παναγίας Ερυθιανής.

Ο ΧΙΩΤΗΣ ( απόσπασμα)

Είμαι Χιώτης με καμπόση
Μέσα στο κεφάλι γνώση
Γνώση σ’ όλους ξακουστή
Που φερ’ απ’ την Αγγλετέρα
Ο μισέ Τζανής μια μέρα
Μέσα σε χρυσό κουτί
Και τ’ ανοίγει, λένε, τότες
Μπρος σε τόσους τρανούς Χιώτες
Εκεί πάνω στο μεζά,
Και μια μέλισσ’ αγριεμένη
Μεσ’ αφ’ το κουτάκι βγαίνει
Το μισέ Τζανή κεντά.
Πρίσκεται το κουτελό του
Και φουσκώνει το μυαλό του
Κι είπαν όλοι μονομιάς:
« Έλα μέλισσα της γνώσης
Έλα κόπιασε να δώσεις
Λίγη γνώση και σε μας!»

Από τότες μας ζουλέυουν
Κι αφ’ τη ζούλια τους μας λέγουν
« Όλοι οι Χιώτες ειν’ τρελλοί,
Ποιος ολίγο, ποιος πολύ.»
Φώναξε κι’ ένας Βολιώτης:
« Είντα Χιώτης ‘ ντα Σουλιώτης;»
Μα ‘γω  τούδειξα το Σκρα

Που πολέμησα γερά
Έχω γνώσ’ εγώ μεγάλη,
Κι ας φωνάζουν ολ΄οι άλλοι:
« Αστακοί και καραβίδες
Όλ΄οι Χιώτες είναι βίδες»

Είμαι λόρδος στην Αγγλία
Κι έμπορος στην Αυστραλία
Στην Αμερική εργάτης
Και στην Πόλη διπλωμάτης

Στην Αμερική πλουτίζω
Και στην Αίγυπτο τοκίζω
Κι έφτασα κι ως κάτω ‘κει
Εις την Νότι’ Αμερική

Στη Χιλή, στην Αργεντίνα
Στις Ινδίες και στην Κίνα
Ίδρυσα τιμητικά
Γι α την Χίο Εμπορικά.
Σ΄όποιο μέρος κι αν επήγα
Λίρες ξέρω να μαζεύω
Βγάζω ξυγκ’ από τη μύγα
Και παράδες εξοδέυω

Σαν τσιγγούνης τους μαζεύω
Με το Χιώτικο κεφάλι
Κι απλοχέρης τους ξοδεύω
Στην Πατρίδα τη Μεγάλη

Κι  έτσ’ ο Χιώτης ο μικρός
Μέγας έγεινα Τσυγγρός
Ράλλης και Δρομοκαϊτης
Και Αργέντης και Σκυλίτσης

Έγινα και Κοραής
Που εν ήταν παραλής
Μάχεν έξυπνο κεφάλι
Και καρδιά πολύ μεγάλη

Έγινα και πατριάρχης
Και μεγάλος Θεολόγος
Και σοφός Γυμνασιάρχης
Και τρανός αρχαιολόγος

Εδώ μέσα στο νησί μου
Θεραπεύω την ψυχή μου
Με χορούς και με τραγούδια
Με μαστίχα και γλιγούδια

( + Στυλιανός Βίος , Μάιος 1918)

( Από το βιβλίο «Η ΧΙΟΣ» του Θεόδωρου Χ. Σαρικάκη 1950)